Dziesięć dni Europy. Archeologia pamięci: Konstanty Gerbert – recenzja książki

Czy historia może nauczyć nas czegoś więcej niż tylko dat i nazwisk? Dziesięć dni Europy Konstantego Geberta to podróż przez dziesięć wydarzeń, które pozwalają spojrzeć na XX wiek z mniej oczywistej perspektywy. Zamiast wielkich przełomów autor wybiera pojedyncze epizody, pokazując, że czasem to właśnie w nich kryje się najwięcej do zrozumienia.

Dziesięć dni Europy: Konstanty Gerbert – o autorze

Zabierając się za czytanie danej książki, często zdarza mi się najpierw spróbować dowiedzieć się czegoś o jej autorze. W przypadku książek tego typu może być to istotne – pozwala bowiem ocenić, czy jako czytelnicy możemy być spokojni o prawdziwość zawartych w nich informacji oraz jakiego poziomu szczegółowości możemy się spodziewać. Rzadko jednak zdarza się, aby samo poznanie historii autora sprawiło, że moja chęć przeczytania jego książki jeszcze bardziej wzrosła. W tym przypadku właśnie tak było.

Autor: Konstanty Gebert

Autor, Konstanty Gebert, urodził się 22 sierpnia 1953 roku. Na przestrzeni 73 lat życia stworzył naprawdę imponujący życiorys, który – co istotne – w pewien sposób potwierdza jego znajomość wydarzeń opisywanych w książce Dziesięć dni Europy. Gebert jest absolwentem psychologii na Uniwersytecie Warszawskim. Już w latach 70. zaangażował się w działalność opozycyjną, a w okresie stanu wojennego publikował w prasie podziemnej pod pseudonimem Dawid Warszawski. Po przemianach ustrojowych związał się z „Gazetą Wyborczą”, na której łamach pracował przez niemal 33 lata. Nie ograniczał się jednak do komentowania wydarzeń zza dziennikarskiego biurka. W latach 90. relacjonował wojnę w byłej Jugosławii, a w późniejszej działalności zajmował się również między innymi konfliktami na Bliskim Wschodzie i problematyką ludobójstwa. Jest także autorem kilkunastu książek poświęconych historii, polityce i stosunkom społecznym.

Dziesięć dni europy. Archeologia pamięci – o czym jest?

Dziesięć dni Europy to książka, która w nietypowy sposób próbuje opowiedzieć historię i – co więcej – przekazać za jej sprawą coś więcej. Stawia pytania, niekiedy natury filozoficznej, dotyczące chociażby tego, czego możemy nauczyć się z historii, by nie popełniać ponownie tych samych błędów.

Autor, Konstanty Gebert, robi to w wyjątkowy sposób – przedstawia czytelnikowi 10 wydarzeń z 10 różnych krajów, a dokładniej miast, które miały miejsce na przestrzeni XX wieku. Zaczynamy od Wiednia, 12 czerwca 1908 roku, poznajemy między innymi wydarzenia z 31 sierpnia 1928 roku oraz Warszawy z 25 czerwca 1983 roku, a kończymy na Sarajewie, 25 sierpnia 1992 roku.

W posłowiu autor wykracza jednak poza ramy XX wieku, nawiązując również do wydarzeń z początku XXI stulecia. Dzięki temu książka nie zamyka się w przeszłości, lecz pozwala spojrzeć na historię Europy także z perspektywy bardziej współczesnych doświadczeń.

Co istotne, choć jest to książka poświęcona historii, niekoniecznie mamy w niej do czynienia z wielkimi wydarzeniami, takimi jak zamach w Sarajewie 28 czerwca 1914 roku, w którym zamordowano austriackiego arcyksięcia Franciszka Ferdynanda, co stało się bezpośrednim impulsem do wybuchu I wojny światowej, czy powstanie warszawskie. Gebert skupia się na mniej znanych wydarzeniach. Wiedeń z 1908 roku to wielka parada z okazji 60. rocznicy wstąpienia Franciszka Józefa na tron, Berlin z 1928 roku to premiera Opery za trzy grosze Bertolta Brechta i Kurta Weilla, Warszawa z 1983 roku to z kolei świat sztuki i artystycznych debat w realiach stanu wojennego, a Sarajewo z 1992 roku – dramatyczne świadectwo wojny, której ofiarą padła między innymi Biblioteka Narodowa. Każde z tych wydarzeń pozwala spojrzeć na historię z innej perspektywy: przez kulturę, społeczne napięcia i niszczycielską siłę konfliktów zbrojnych.

Odejście od opisu wydarzeń „wielkich” na rzecz starannie wybranych epizodów sprawia, że jako czytelnicy możemy w pewien sposób lepiej zrozumieć kontekst historyczny, codzienne życie ludzi oraz okoliczności, które wpływały na ich decyzje. Dzięki temu łatwiej dostrzec również związki między pozornie odległymi wydarzeniami a tym, co nastąpiło później.

Opinia o książce

Dziesięć dni Europy to bardzo dobrze napisana książka. Na początku może być nieco myląca, odbiega bowiem od sposobu prowadzenia narracji znanego chociażby z lekcji historii. Ja podszedłem do niej w nietypowy sposób – zacząłem czytać od ostatniego rozdziału, poświęconego wydarzeniom w Sarajewie w 1992 roku, ponieważ historia rozpadu Jugosławii szczególnie mnie interesuje. Szybko jednak przekonałem się, że moja chęć zgłębienia historii rozpadu Jugosławii – procesu trwającego w sumie około 15 lat – nie do końca zostanie zaspokojona. Nie dowiedziałem się, co po kolei się działo, co z jednej strony jest oczywiste, bo sugeruje to już sam tytuł książki, jednak do takiego sposobu opowiadania historii byłem przyzwyczajony. Czytałem o spaleniu biblioteki, reakcjach ludzi i skutkach tego wydarzenia – czegoś, o czym nie przeczyta się w typowych artykułach poświęconych rozpadowi Jugosławii. Szybko więc zrozumiałem, że nie taki jest cel tej książki. Poznając mniej, mamy zrozumieć więcej, o czym wspominałem wcześniej. To nietypowe podejście, ale ostatecznie sprawdza się bardzo dobrze.

Jeśli chodzi o techniczną stronę książki, nie mam większych zastrzeżeń. W większości fragmentów została napisana ciekawym językiem. Niekiedy możemy natknąć się na mało porywające wyliczenia dotyczące różnych kwestii lub relacje z przebiegu wydarzeń, jednak w dużej mierze książka składa się ze wspomnień konkretnych osób i ich ówczesnych odczuć. Sprawia to, że jako czytelnicy nie czujemy się tak, jakbyśmy obcowali z podręcznikiem do historii, a niekiedy wręcz mamy wrażenie, że czytamy pamiętnik.

Ostatecznie Dziesięć dni Europy to książka, którą zdecydowanie warto polecić osobom zainteresowanym historią, ale niekoniecznie szukającym kolejnego uporządkowanego opisu przeszłości. Konstanty Gebert pokazuje, że nawet pojedyncze wydarzenia mogą powiedzieć nam wiele o ludziach, ich czasach i mechanizmach rządzących światem. To lektura, która nie tylko poszerza wiedzę, ale również skłania do refleksji nad tym, czego możemy nauczyć się z historii.

Dziesięć dni Europy – informacje o książce

• Tytuł: Dziesięć dni Europy. Archeologia pamięci
• Autor: Konstanty Gebert
• Wydawnictwo: Znak Koncept
• Rok wydania: 2026 (wydanie poszerzone)
• Liczba stron: 320
• ISBN: 978-83-240-9564-3
• Gatunek: literatura faktu, reportaż historyczny
• Cena okładkowa: 69,99 zł

Opinia: Paweł Skarzyński
Zdjęcia: Paweł Skarzyński

Przeczytaj również:  Idź za mną. Język sekciarskiego fanatyzmu – recenzja książki.
Przeczytaj również:  Grabarki – reportaż Tainy Trevonen
Przeczytaj również:  Cena – książka Anny Bikont
Przeczytaj również:  Mentalność zwycięzcy – recenzja
Przeczytaj również:  1926 zamach którego nie było – opinie o Zamachu Majowym
 Przeczytaj również:  Triest, czyli nigdzie – opinia  o włoskim mieście?