Imperium gniewu. Paradoksy putinowskiej Rosji – recenzja książki Alice Lugen

Rosja widziana nie tylko przez pryzmat polityki, propagandy i Putina, ale również codzienności, mentalności oraz historycznych mechanizmów kształtujących społeczeństwo – właśnie taki obraz wyłania się z Imperium gniewu Alice Lugen. To reportaż ambitny, momentami fascynujący i pełen trafnych obserwacji, choć chwilami pozostawiający czytelnika z poczuciem niedosytu.

Imperium gniewu. Paradoksy putinowskiej Rosji – recenzja

Imperium gniewu autorstwa Alice Lugen to reportaż opowiadający o Rosji – jej mentalności, specyfice wyróżniającej ją od innych państw oraz narodów. Autorka robi to w fascynujący, edukujący sposób. Jej analiza jest dogłębna, odnosząca się do historii, polityki, socjologii, a momentami wręcz psychologii. Przede wszystkim to świetne studium przypadku specyficznego narodu, który rządzi się własnymi prawami, mocno odmiennymi od tego, co znamy.

Projekt okładki: Agnieszka Pasierska

Książka podzielona jest na 17 rozdziałów poruszających bardzo różne aspekty funkcjonowania putinowskiej Rosji. Mamy rozdziały poświęcone tematom oczywistym, które można przewidzieć przed sięgnięciem po tę książkę – kultowi wodza, propagandzie i dezinformacji czy korupcji. Nie jest to jednak jedyne, co ma do zaoferowania Alice Lugen. W swojej książce opisuje także mniej oczywiste zagadnienia, jak choćby junarmię, Głubinkę czy Roskomnadzor. Warto zaznaczyć, że niezależnie od tego, czy autorka opisuje temat potencjalnie prosty, czy skomplikowany, za każdym razem robi to w sposób ciekawy, a to za sprawą przyjętej narracji.

Alice Lugen nie opisuje obranych tematów w sposób oczywisty. Robi to, odwołując się do rzeczy często niepozornych lub zaskakujących. Czasem pomaga zrozumieć kontekst wydarzeń poprzez odniesienia historyczne. Reakcja społeczna na aresztowania Rosjan za korupcję staje się bardziej zrozumiała, gdy chwilę wcześniej autorka wspomina o Iwanie Groźnym, który niegdyś skazywał ludzi za podobne przestępstwa. Innym razem Lugen wyjaśnia opisywany temat, przywołując zarejestrowane rozmowy, znane cytaty, teksty czy nawet fragmenty piosenek. Zdarza się również, że autorka odwołuje się do wydarzeń o wręcz absurdalnym czy humorystycznym charakterze. Tak dzieje się już na początku książki, w rozdziale poświęconym kultowi wodza, gdy opisuje sytuację, w której Putin podczas nurkowania w jeziorze niespodziewanie wyłowił starożytne amfory. Jak sama autorka ironicznie zauważa, całkowicie przypadkowo w pobliżu znajdował się fotograf, który uwiecznił ten moment, a także archeolodzy gotowi natychmiast potwierdzić wagę odkrycia.

Takich fragmentów jest w książce więcej. Często mają charakter ciekawostkowy, ale jednocześnie bardzo dobrze oddają specyfikę opisywanego problemu. Różnorodność środków narracyjnych pokazuje, że Imperium gniewu jest reportażem naprawdę ciekawie napisanym – czytelnik raczej nie będzie się nudził. Znacznie bardziej prawdopodobne jest, że niejednokrotnie zostanie pozytywnie zaskoczony.

Opinia o książce

Imperium gniewu Alice Lugen to książka poruszająca temat Rosji z wielu różnych perspektyw. Pojawia się jednak pytanie – czy nie zbyt wielu. Publikacja liczy 304 strony, na których rozłożono aż 17 rozdziałów, często bardzo mocno różniących się od siebie tematyką, oczywiście w obrębie szeroko pojętej rosyjskiej rzeczywistości. Niestety momentami można odczuć niedosyt – chciałoby się, aby autorka rozwinęła niektóre wątki, podała więcej przykładów i ciekawych informacji. Czasem można wręcz odnieść wrażenie, że opowiadana przez Lugen historia nagle się urywa, by ustąpić miejsca kolejnemu rozdziałowi.

W zasadzie każdy z poruszanych tematów mógłby stać się podstawą osobnej książki i wydaje się, że autorka ma tego świadomość. Mimo to zdecydowała się objąć jednym reportażem bardzo szeroki zakres zagadnień. Jest to wybór dość zastanawiający – osobiście wolałbym mniej tematów, ale za to opracowanych bardziej dogłębnie.

Warto wspomnieć także o warstwie wizualnej książki. Imperium gniewu zawiera fotografie – czarno-białe, raczej reporterskie niż artystyczne, ale w pełni spełniające swoją funkcję. Urozmaicają lekturę i pozwalają zobaczyć opisywane miejsca czy sytuacje. Być może książka bez nich wiele by nie straciła, jednak stanowią przyjemny dodatek, nadający całości pewnego reporterskiego charakteru, przypominającego dłuższe artykuły internetowe.

Bardzo istotną kwestią jest również niezależność autorki. Imperium gniewu nie jest prostą książką opartą na tezie, że Rosja jest zła, a zadaniem autorki będzie jedynie wyliczenie kolejnych patologii tego państwa. Tego właśnie obawiałem się przed rozpoczęciem lektury. Owszem, już same tytuły rozdziałów sugerują, że Lugen będzie poruszała tematy oczywiste i wielokrotnie omawiane. Ostatecznie jednak robi to w sposób znacznie bardziej złożony. Autorka stara się przede wszystkim zrozumieć rosyjskie społeczeństwo. Widać, że jest pasjonatką tego tematu i opisuje go z autentycznym zaangażowaniem. Jednocześnie nie jest wobec Rosji bezkrytyczna – przeciwnie, krytyki jest tu sporo, ale przedstawionej w nienachalny sposób. Lugen rzadko mówi czytelnikowi wprost, co powinien myśleć. Zamiast tego pozwala samodzielnie dojść do określonych wniosków.

Imperium gniewu to książka bardzo dobrze napisana. Alice Lugen prowadzi narrację w sposób ciekawy i angażujący. Reportaż ma swoje wady, przede wszystkim związane z ogromem poruszanych tematów, jednak ostatecznie pozostaje lekturą wartościową i interesującą. Może pomóc lepiej zrozumieć rosyjskie społeczeństwo, a także zachęcić do dalszego zgłębiania podobnych zagadnień.

Imperium gniewu. Paradoksy putinowskiej Rosji – informacje o książce

• Autor: Alice Lugen
• Projekt okładki: Agnieszka Pasierska
• Wydawnictwo: Wydawnictwo Czarne
• Data wydania: 2026 rok
• Liczba stron: 304
• Oprawa: miękka ze skrzydełkami
• Kategoria: reportaż / literatura faktu

Opinia: Paweł Skarzyński
Zdjęcia: Paweł Skarzyński

Przeczytaj również:  Idź za mną. Język sekciarskiego fanatyzmu – recenzja książki.
Przeczytaj również:  Grabarki – reportaż Tainy Trevonen
Przeczytaj również:  Pięć tysięcy z miliona – książka Anny Bikont
Przeczytaj również:  Mentalność zwycięzcy – recenzja
Przeczytaj również:  Psychocybernetyka. Zasady kreatywnego życia
 Przeczytaj również:  Sami Tom 8 – Piękny i groźny oniryzm