Maj 1926. Zamach, którego miało nie być – recenzja książki | Andrzej Chwalba

Przewrót majowy do dziś pozostaje jednym z najbardziej kontrowersyjnych wydarzeń w historii II Rzeczypospolitej. Andrzej Chwalba w książce Maj 1926. Zamach, którego miało nie być próbuje nie tyle ocenić działania Piłsudskiego, co przede wszystkim zrozumieć mechanizmy, które doprowadziły do wybuchu konfliktu. Czy autorowi udało się zachować historyczny obiektywizm i stworzyć wartościową analizę wydarzeń z maja 1926 roku?

O autorze – Andrzej Chwalba

Jak zawsze w przypadku książek historycznych istotne wydaje mi się zapoznanie z tym, kim jest autor danej pozycji. Może to pokazać, czy książce można zaufać pod względem prawdziwości podawanych informacji. W przypadku tak kontrowersyjnego tematu, który dzieli ludzi, jest to szczególnie ważne. Każdy może mieć inne motywacje czytania – szukać treści potwierdzających określony punkt widzenia albo możliwie obiektywnych, przedstawiających sytuację bez wartościowania.

Okładka książki: Maj 1926. Zamach, którego miało nie być

Andrzej Chwalba, autor książki Maj 1926. Zamach, którego miało nie być, urodził się w 1949 roku. Jest historykiem i profesorem nauk humanistycznych. To wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego, specjalizujący się w historii XIX wieku, historii relacji polsko-rosyjskich, historii najnowszej Polski oraz dziejach Krakowa. Dodatkowo w latach 1996–1999 był dziekanem Wydziału Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Ma na swoim koncie naprawdę wiele książek, między innymi Wisła. Biografia rzeki, Festung Krakau. Kraków w cieniu twierdzy czy Przegrane zwycięstwo. Wojna polsko-bolszewicka 1918–1920. Za swoją pracę był wielokrotnie nagradzany i odznaczany – między innymi Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Zasługi oraz Medalem 100-lecia odzyskania niepodległości. Wielokrotnie wygrywał również konkursy literackie.

Jak widać, Andrzej Chwalba jest historykiem, któremu można zaufać. Temat Piłsudskiego poruszał już niejednokrotnie w swoich pracach i do tej pory robił to raczej bez wyraźnego opowiadania się po którejkolwiek ze stron konfliktu. Jak wyszło tym razem?

Maj 1926. Zamach, którego miało nie być – recenzja

Książka ma wyraźną, prostą i logiczną strukturę. Jest podzielona na cztery rozdziały, które chronologicznie opisują: sytuację przed przewrotem majowym, sam przebieg zamachu, jego konsekwencje polityczne oraz skutki. Każdy kolejny rozdział jest krótszy od poprzedniego. Pierwszy, skupiający się na przyczynach przewrotu, jest niemal dwukrotnie dłuższy od części poświęconej jego przebiegowi. Wiele mówi to o intencjach autora – zdecydowanie bardziej interesuje go analiza źródeł konfliktu niż późniejszych konsekwencji wydarzeń z maja 1926 roku.

Chwalba zręcznie zanurza czytelnika w realiach poprzedzających przewrót majowy. Szczegółowo analizuje to, co doprowadziło do krwawych walk. Odwołuje się między innymi do sporów wśród legionistów. Co istotne, jego analiza jest w dużej mierze psychologiczna i wieloaspektowa. Zwraca uwagę nie tylko na problemy systemowe, ale również na relacje międzyludzkie. Dostrzega, że wiele dawnych przyjaźni w środowisku politycznym zaczęło rozbijać się o sprzeczne interesy, co rodziło coraz większe konflikty. Ostatecznie przerodziły się one w jeden ogromny konflikt polityczny i społeczny.

Maj 1926. Zamach, którego miało nie być – opinia

Książka Maj 1926. Zamach, którego miało nie być zrobiła na mnie duże wrażenie. Analiza Chwalby jest naprawdę szczegółowa. Warto docenić, że posługuje się metodami urozmaicającymi lekturę oraz uwiarygadniającymi ją. Mowa tu chociażby o licznych cytatach – zarówno samego Piłsudskiego, jak i innych osób związanych z tym tematem czy fragmentach artykułów prasowych. Dodatkowo na początku książki znajdują się mapki, które szczególnie przydają się w rozdziale poświęconym przebiegowi przewrotu majowego.

Narracja autora jest świetnie wyważona. Podczas lektury nie wyczułem, by był jednostronny w dyskusji o słuszności przewrotu majowego. Nie wydaje mi się, by było to jego celem – bardziej chodzi o próbę zrozumienia tego wydarzenia. Chwalba potrafi na przestrzeni jednej strony wskazać zarówno elementy przemawiające za zasadnością przewrotu, na przykład poprzez wytknięcie błędów struktury politycznej II RP, jak i błędy samego Piłsudskiego. Wszystko jest dobrze uargumentowane, a nie oparte wyłącznie na emocjach.

Książkę czyta się bardzo dobrze. Andrzej Chwalba ma duże doświadczenie pisarskie i wyraźnie to czuć. Zgrabnie posługuje się językiem, potrafiąc przedstawiać historię w naprawdę ciekawy sposób. Choć opisywane wydarzenia nie zawsze są ekscytujące, autor prowadzi narrację na tyle sprawnie, że książka nie nuży. Lektura skłania również do refleksji i ostatecznie niesie ze sobą pewien morał.

W ramach setnej rocznicy tych wydarzeń warto sięgnąć po tę książkę. To godne i wartościowe upamiętnienie przewrotu majowego.

Maj 1926. Zamach, którego miało nie być – informacje o książce

• Autor: Andrzej Chwalba
• Wydawnictwo: Wydawnictwo Czarne
• Rok wydania: 2026
• Liczba stron: 384
• Oprawa: twarda
• Cena okładkowa:  53,90 zł

Opinia: Paweł Skarzyński
Zdjęcia: Paweł Skarzyński

Przeczytaj również:  Ostatni proces – recenzja książki wydawnictwa Czarne
Przeczytaj również:  Grabarki – reportaż Tainy Trevonen
Przeczytaj również:  Pięć tysięcy z miliona – książka Anny Bikont
Przeczytaj również:  Mentalność zwycięzcy – recenzja
Przeczytaj również:  Psychocybernetyka. Zasady kreatywnego życia
 Przeczytaj również:  Sami Tom 8 – Piękny i groźny oniryzm