Białystok to miasto leżące w północno-wschodniej Polsce, będące również stolicą województwa podlaskiego. Według legendy, został założony przez litewskiego księcia Giedymina, który zabłądził w czasie polowania. Książę nakazał rozbić obóz nad czystą rzeką. Te okolice bardzo mu się spodobały, więc postanowił założyć tu wieś. Stąd nazwa miasta, ponieważ czysta rzeka to po staropolsku właśnie „białystok”. Jednak to hetman Jan Klemens Branicki jest uważany za patrona miasta. Nie dość, że ufundował wiele pięknych budowli, to jeszcze dzięki niemu, 1 lutego 1749 roku, Białystok uzyskał prawa miejskie. Nic dziwnego, że Białostoczanie czczą pamięć o nim hucznymi obchodami Dni Białegostoku. Warto pójść śladem Branickiego, gdyż w 2021 roku przypada 250. rocznica jego śmierci.

Co warto zobaczyć w Białymstoku Ogrody Pałacu Branickich Białystok, altana / pawilon pod orłem
Pawilon pod Orłem, Pałac Branickich, Białystok, fot. Łukasz Komła

O parze, która zmieniła losy Białegostoku

Ród Branickich herbu Gryf od kilku pokoleń władał miastem. W 1748 roku 59-letni Jan Klemens Branicki, hetman wielki koronny, pojął za żonę 18-letnią Izabelę Poniatowską – siostrę króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. To właśnie ta niezwykła para stworzyła nasze piękne miasto.

Branicki był jednym z najpotężniejszych magnatów w kraju, a w dodatku konkurentem Stanisława Augusta do tronu królewskiego Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Natomiast Izabela Poniatowska, mimo tak młodego wieku, odegrała w rozwoju Białegostoku tak samo istotną rolę, jak jej mąż. To jej miasto zawdzięcza powstanie pierwszych szkół. Otaczała opieką finansową pensję dla córek urzędników dworskich, szkołę parafialną, szkołę paziów, czy Szkołę Podwydziałową Zgromadzenia Akademickiego, była też mecenasem kultury i sztuki. Sprowadzała do Białegostoku artystów o światowej sławie z Monachium, Mediolanu czy Londynu. Para wybudowała także pierwszy w Polsce teatr, ratusz, pocztę, domy zajezdne, szpital, przytułek i remizę strażacką.

Hotel Branicki Białystok

Co warto zwiedzić w Białymstoku i okolicy – śladami inwestycji Branickich:

1. Pałac Branickich w Białymstoku:

Na teren Pałacu prowadzi Brama Wielka, która kształtem przypomina łuk triumfalny. Na jej szczycie „siedzi” majestatyczny, złoty gryf, będący symbolem rodu Branickich. Pałac stał się główną siedzibą rodu Branickich za sprawą ojca Jana Klemensa Branickiego – Stefana Mikołaja Branickiego. Wojewoda Podlaski stopniowo przekształcał obronny zamek Wiesiołowskich w magnacką rezydencję, a wszystko to według projektu Tylmana z Gameren. Po śmierci ojca w 1709 roku pałac przejął Jan Klemens i rozpoczął jego upiększanie, a także przebudowę. Budowla wpisuje się w kanon późnobarokowy, a dzięki zastosowaniu francuskich wzorów w wystroju wnętrz zyskała miano Wersalu Podlaskiego. Teraz mieści się tam Uniwersytet Medyczny, przodujący w rankingach polskich uczelni wyższych. Część posiadłości jest dostępna dla turystów.

Co warto zobaczyć w Białymstoku? Pałac Branickich Białystok
Pałac Branickich, Białystok, fot. Łukasz Komła

2. Barokowy ogród pałacowy:

W tylnej części Pałacu znajduje się ogród, charakteryzujący się licznymi fontannami i klombami. Przyjemnie spaceruje się aleją główną, wzdłuż której urządzono 8 bukszpanowych, strzyżonych parterów dywanowych, wysypywanych białym i czerwonym piaskiem. Po drodze można podziwiać 16 ustawionych na postumentach kamiennych rzeźb. Są to: Bachus, Diana, Nimfa z orszaku Diany, Flora, Akteon, Apollo, Adonis i Wenus, a także 8 waz. Widząc park pałacowy, nikt nie powiedziałby, że kiedyś był to plac obronny z fosą zamku Wiesiołowskich. Fosa została sprytnie przerobiona na kanał parkowy, który ptactwo wodne darzy szczególną sympatią. Jan Klemens Branicki udoskonalał swój ogród 43 lata. Znajdowały się w nim figi, daktyle, imbir, aloesy, cytryny i wiele innych egzotycznych drzew sprowadzanych specjalnie dla niego z zagranicy. Ogród pałacowy kończy brama, prowadząca do parku Planty.

 

Ogrody - Pałac Branickich, Białystok / Branicki Palace gardens
fot. Łukasz Komła
Herkules przed Pałacem Branickich
Rzeźba Herkulesa w Ogrodach Pałacu Branickich, fot. Łukasz Komła

3. Zegar w sercu Bramy Wielkiej zwanej Gryfem:

Mało kto wie, że zegar w Bramie Wielkiej jest najstarszym mechanizmem zegarowym w Polsce. Zamówił go sam Jan Klemens Branicki u szwajcarskiego kowala ponad 260 lat temu. Jak zapewnia konserwator zegara, 90% części wchodzących w skład mechanizmu jest oryginalna. Ciekawe jest również to, że zegar musi być nakręcany siłą ludzkich mięśni dokładnie co 48 godzin. Mechanizm można zobaczyć w muzeum, które pracuje w weekendy od kwietnia do września.

Zegar pałacowy z najstarszym mechanizmem zegarowym w Polsce na bramie Pałacu Branickich
Zegar w Wielkiej Bramie, fot. Łukasz Komła
Brama, Pałac Branickich - Białystok
Zegar musi być nakręcany siłą ludzkich mięśni dokładnie co 48 godzin, fot. Łukasz Komła

4. Ratusz w Białymstoku:

Ratusz został ufundowany przez Branickiego w latach 1745-1761 i nigdy nie pełnił roli administracyjnej. Dzięki wadze wybudowanej od zachodniej strony, stał się miejskim obiektem handlowym. Podobno w XIX wieku znajdowało się tam aż 120 sklepów i lokali z usługami wszelkiej maści. Od początku XX wieku wieża ratuszowa służyła strażakom za punkt obserwacyjny. Godne uwagi jest również to, że białostocki Ratusz nie tylko się uśmiecha, ale także codziennie o godzinie 12:00 gra hejnał. Warto wiedzieć, że białostocki hejnał został skomponowany przez Roberta Panka w 1996 roku.

Co warto zobaczyć w Białymstoku? Ratusz
Uśmiechnięty Ratusz, fot. zlotapolska.pl

5. Pałac Branickich w Choroszczy:

Branicki rozpoczął budowę swojej letniej rezydencji w 1725 roku. Zespół pałacowo-parkowy w Choroszczy nie jest tak okazały jak ten białostocki, ale z całą pewnością warty odwiedzenia. Późnobarokowy pałacyk znajduje się na sztucznej wyspie, a wokół niego rozciąga się 25-hektarowy park, który świetnie nadaje się na pikniki w cieniu drzew. Tu głównym elementem jest krzyżowy układ kanałów. Rezydencja była upiększana aż do 1771 roku. W XIX wieku utworzono tam fabrykę włókienniczą. Niestety, około 1915 roku, większość kompleksu została zniszczona. W 1973 roku udało się odbudować tylko pałac, gdzie obecnie znajduje się Muzeum Wnętrz Pałacowych.

Co zwiedzić w okolicy? Pałac Branickich w Choroszczy
Pałac Branickich w Choroszczy, fot. www.bialystok.pl

6. Kościół Farny:

Trop patrona miasta i jego ukochanej Izabeli urywa się za powszechnie znanym w Białymstoku Kościołem Farnym, a tak właściwie Zespołem Katedralnym Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Nie każdy pamięta o tym, że za neogotycką katedrą z czerwonej cegły chowa się mały, biały, późnorenesansowy kościółek. To kościół Wiesiołowskich, po których Braniccy przejęli pałac i jednocześnie najstarszy budynek w mieście. Właśnie w tym niepozornym kościółku spoczęły serca Stefana Mikołaja i Jana Klemensa, a w jego podziemiach pochowano Izabelę z Poniatowskich. Można więc powiedzieć, że nasz ulubiony hetman sercem i duszą pozostał w Białymstoku.

Co zwiedzić w Białymstoku? Kościół Farny Białystok
Biały kościół farny (z lewej strony) jest najstarszą murowaną budowlą w Białymstoku, fot. www.radio.bialystok.pl

Późnorenesansowy kościółek, w którym spoczywa serce Jana Klemensa i ciało jego ukochanej, kończy wycieczkę tropem Branickich. Były i są to bardzo ważne osobistości w historii miasta. Gdyby nie ta para, Białystok nie byłby tak bogaty w piękne zabytki i z całą pewnością nie zyskałby praw miejskich, o które od dawna ubiegały się władze. Dzięki nim stał się wielokulturowym miastem, znanym i szanowanym zarówno w Polsce, jak i na arenie międzynarodowej. Mieszkańcy wciąż pamiętają o Branickich i co roku odnawiają o nich pamięć obchodami Dni Białegostoku, które oczywiście nie przypadkowo wypadają w imieniny Jana Klemensa. Tegoroczne obchody były wyjątkowe, ponieważ upamiętniały okrągłą, – 250. rocznicę śmierci ulubionego hetmana Białegostoku.

Białystok co warto zobaczyć:

  • Pałac Branickich w Białymstoku
  • Barokowy ogród pałacowy
  • Zegar w sercu Bramy Wielkiej zwanej Gryfem
  • Ratusz w Białymstoku
  • Pałac Branickich w Choroszczy
  • Kościół Farny

 

Tekst: Aleksandra Dąbkowska

🟧 Przeczytaj: Wszystko czego nie wiesz o Izabeli Branickiej!
🟧 Przeczytaj: Jan Klemens Branicki i jego wpływ na Białystok
🟧 Przeczytaj: Już niebawem nowa płyta Starosielskiego Bractwa Śpiewaczego

dziennikarz obywatelski

Udostępnij:

FacebookTwitter


2021 © Fundacja ProAnima. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Scroll Up
Skip to content

Rejestrując się zgadzasz się z naszą Polityką prywatności, a także wyrażasz zgodę na otrzymywanie bezpłatnych biuletynów. W dowolnym momencie możesz zrezygnować z subskrypcji klikając w link na dole każdego biuletynu.