Czy to Eva jest złodziejką? – recenzja książki. Czy to nowy gatunek?

Czy jesteś gotów wcielić się w detektywa i poświęcić kilka długich wieczorów na rozwiązanie kryminalnej zagadki? „Czy to Eva jest złodziejką?” to nietypowa książka, która zamiast tradycyjnej fabuły oferuje tysiące imion, kilkanaście wskazówek i jedno zadanie – odnaleźć prawdziwego sprawcę.

Czy to Eva jest złodziejką? – nowy gatunek książek?

Ostatnio popularność zdobywają książki-zagadki (puzzle books), które zakładają, że czytelnik nie jest tylko biernym odbiorcą historii. Zakładają one, że osoba czytająca może podejmować decyzje, które wpływają na przekazywaną opowieść. Początków tego typu literatury możemy dopatrywać się już w latach 30. XX wieku za sprawą amerykańskiej powieści romansowej „Consider the Consequences”. To tam po raz pierwszy zastosowano instrukcję: „jeśli chcesz, aby bohaterka zrobiła X, przejdź do strony Y”. Książka oferowała aż 43 alternatywne zakończenia, ale wyprzedziła swoje czasy i nie zyskała wtedy masowej popularności. Przełom w tego typu literaturze nadszedł w drugiej połowie XX wieku za sprawą takich pozycji jak „Sugarcane Island” czy „Fighting Fantasy”.

Autor: Como Delaurean

Z czasem opowieści tego typu zyskały ogromną popularność i zaczęto je wykorzystywać także w innych treściach kultury. Przykładem może być chociażby specjalny odcinek serialu „Czarne lustro” pod tytułem „Bandersnatch”, w którym wybór danej ścieżki fabularnej przenosił widza do odpowiedniego fragmentu odcinka.

W tej całej opowieści nie można jednak zapomnieć o książce „Żuchwa Kaina” Edwarda Powysa Mathersa z 1934 roku. Książka składała się ze 100 stron wydrukowanych w całkowicie losowej kolejności. Czytelnik nie wybierał ścieżki fabularnej, lecz musiał za pomocą logicznych powiązań, wierszy i faktów historycznych ułożyć strony w jedyną poprawną kolejność, by odkryć sześciu morderców i ich ofiary. Wokół książki powstała legenda, że do dzisiaj poprawnie rozwiązało ją zaledwie kilka osób na świecie.

Przechodząc do bardziej aktualnych czasów – około 2020 roku, częściowo dzięki viralom na TikToku związanym ze wznowioną „Żuchwą Kaina”, wydawcy odkryli, że współcześni czytelnicy uwielbiają wcielać się w detektywów. Gry wideo i planszowe typu escape room oraz gry dedukcyjne (np. seria „Chronicles of Crime”) ponownie przeniosły się na papier. Tak też część wydawnictw oferuje ostatnio swoim czytelnikom książki polegające na tropieniu złoczyńców poprzez wertowanie stron z zapisanymi imionami, spośród których tylko jedno należy do prawdziwego sprawcy. W rozwiązaniu zagadki mają pomóc wskazówki tłumaczące, które imiona należy wykreślić. Spośród kilkudziesięciu tysięcy różnych imion, po wykonaniu wszystkich poleceń, powinno nam pozostać tylko jedno.

Czy to Eva jest złodziejką – o czym jest?

Wydawnictwo W.A.B. w 2026 roku zaprezentowało nową książkę autorstwa Come Delaurean, będącą właśnie książką-zagadką (lub, jak określa ją wydawnictwo, zagadką kryminalną), w której czytelnik zamienia się w detektywa próbującego ustalić, jakie imię nosi złoczyńca, korzystając ze wskazówek. Oprócz długiej listy 40 tysięcy imion i kilkunastu wskazówek znajdziemy tu krótkie wprowadzenie fabularne, które ma w pewien sposób zwiększyć immersję podczas lektury. Historia rozgrywa się w Zamku Noxbrige, gdzie doszło do włamania, o które oskarżono Evę, asystentkę kustosza. Teraz pojawia się nasza rola – dostajemy teczkę z imionami, spośród których musimy wyłonić prawdziwego złodzieja.

Do rozwiązania zagadki potrzebne będzie stosowanie się do 16 wskazówek. Biorąc pod uwagę, że książka ta zawiera niewiele treści poza stosem imion, już sam ten element jest niezwykle ważny – czy wskazówki są ciekawe, czy banalne? Pod tym kątem jest różnie. Możemy natrafić na wskazówki dotyczące niewystępowania określonej litery lub danego ciągu liter. Są one proste i nie wymagają od czytelnika niczego więcej niż dokładnego przyglądania się dołączonej liście imion. Możemy znaleźć jednak również wskazówki, które same w sobie stanowią zagadkę – wymagają bowiem posiadania pewnej wiedzy z zakresu popkultury, a jej brak zmusza nas do znalezienia odpowiednich informacji. Takie zagadki można więc rozwiązać bardzo szybko, chociażby pytając o nie sztuczną inteligencję. Jeśli jednak chcemy dodać sobie immersji, możemy pogłębić nasze dochodzenie, włączając przykładowo serial, którego dotyczy dana wskazówka.

Warto zaznaczyć, że rozwiązanie tej zagadki to raczej nie jeden wieczór zabawy, a kilka długich wieczorów. Wykreślenie 40 078 imion, by na końcu zostało jedno, zajmuje sporo czasu. Może być to dużym plusem, ale wiąże się również z ryzykiem monotonii.

Opinia o książce

„Czy to Eva jest złodziejką?” wydawnictwa W.A.B. to ciekawa pozycja. Osobiście bardzo doceniam książki, które wymagają od czytelnika czegoś więcej niż biernego czytania. Wiele elementów wykonano tu naprawdę dobrze. Przykładem może być tak prosta rzecz, jak ułożenie imion na stronach – są one rozmieszczone w taki sposób, że cały proces wykreślania nieodpowiednich imion jest jak najbardziej ułatwiony.

Wydawnictwo: W.A.B.

Nie jestem jednak w stanie odeprzeć wrażenia zmarnowanego potencjału. Cała książka wiąże się jedynie z wykreślaniem nieprawidłowych imion. Wskazówki są proste, bo nawet jeśli same w sobie stanowią pewnego rodzaju zagadkę, to i tak ostatecznie sprowadzają się do występowania w słowie danej litery w określonym miejscu. Czuję, że książka dużo by zyskała, gdyby oprócz wykreślania imion dodano więcej elementów narracyjnych – więcej fabuły, być może zagadki dotyczące nie tylko imion, ale również innych śladów. Na przykład rozdział, w którym musielibyśmy zlokalizować przedmiot, którym sprawca posłużył się do dokonania przestępstwa. To urozmaiciłoby całą lekturę.

W ostatecznej formie dostajemy książkę, w której historia nie ma żadnego znaczenia. Wskazówki, choć mają wyglądać na ciekawe i niekiedy związane z fabułą, są prostymi instrukcjami. O dziwo, nie jest to jednak takie złe. Już tłumaczę dlaczego. „Czy to Eva jest złodziejką?” to niekoniecznie książka fabularna czy zagadka kryminalna, jak została nazwana przez samo wydawnictwo W.A.B. Jest to bardziej pewnego rodzaju krzyżówka, która ostatecznie nie wymaga od nas żadnej specjalistycznej wiedzy. To świetne zajęcie, gdy musimy jakoś zabić nudę lub odciągnąć myśli od świata zewnętrznego. Gdy włączałem sobie muzykę i wykreślałem kolejne imiona zgodnie ze wskazówkami, w miły sposób byłem w stanie odciąć się od otoczenia. W ogóle nie myślałem jednak wtedy o tym, że jestem detektywem i próbuję rozwiązać zagadkę kradzieży.

Czy książka „Czy to Eva jest złodziejką?” jest dobrą książką? Uważam, że tak, choć warto studzić emocje wobec zagadki kryminalnej. Widzę tu jednak potencjał na rozwój tego względnie nowego gatunku, który sprawiłby, że fabuła miałaby większe znaczenie, a nasza aktywność obejmowałaby jeszcze więcej zadań, tym razem bardziej zróżnicowanych. Czas spędzony przy tej książce był miły i z równie dużym optymizmem patrzę na przyszłość, ponieważ wierzę, że z czasem możemy dostać coś jeszcze lepszego.

Czy to Eva jest złodziejką? – informacje o książce:

• Autor: Como Delaurean
• Wydawnictwo: W.A.B.
• Rok wydania: 2026
• Liczba stron: 206
• Tłumaczenie: Anna Richter
• Oprawa: miękka
• Cena okładkowa: 49,99 zł

Opisał: Paweł Skarzyński
Zdjęcia: Paweł Skarzyński

Przeczytaj również:  Kanon W.A.B. – klasyka literatury w nowej zachwycającej odsłonie 
Przeczytaj również:  Marek Grechuta – Chwile których nie znamy. Biografia W.A.B.
Przeczytaj również:  Umysł kreatywny – recenzja ksiażki Edwarda de Bono
 Przeczytaj również:  Mentalność zwycięzcy – recenzja
Przeczytaj również:  Puste Niebo – Lublin pełen zagadaek!
Przeczytaj również:  Trent. Historia konstabla na dzikim zachodzie