Boże Narodzenie w teatrze. Zobacz na deskach

Już niedługo na stołach naszych domów pojawią się świąteczne potrawy, a w powietrzu unosić się będzie zapach choinki i mandarynek. Po czasie gorączkowych przygotowań nadejdzie chwila, by odpocząć. Temat Bożego Narodzenia jest bardzo chętnie wykorzystywany przez artystów. Mamy swoje ulubione klasyki, takie jak „Kevin sam w domu” czy najbardziej świąteczny film – „Szklaną pułapkę”. Choć to raczej duży lub mały ekran kojarzy nam się z produkcjami o zimie, Gwiazdce i celebrowaniu narodzin Jezusa, chciałabym przedstawić listę kilku teatralnych spektakli, w których ten motyw również się pojawił.

1. Opowieść Wigilijna (Karol Dickens)

Chyba najbardziej oczywisty tytuł w zestawieniu. Literacką podstawą sztuki jest dobrze nam znane wiktoriańskie opowiadanie angielskiego pisarza Charlesa Dickensa. Historia przedstawia głębokie doświadczenie i przemianę skąpca Ebenezera Scrooga, która zachodzi w czasie nocy wigilijnej.

Początkowo nieufny Ebenezer zmienia zdanie pod wpływem wizyt kolejnych duchów: Ducha Dawnych Świąt Bożego Narodzenia, Ducha Obecnych Świąt i Ducha Świąt Przyszłych. Ostatecznie bohater, przerażony wizją samotnej śmierci, zmienia swoje nastawienie do innych, stając się radosnym i szczodrym człowiekiem. Z racji uniwersalności historii i jej przesłania sztuka ta jest regularnie wystawiana na scenie.

2. Pastorałka (Leon Schiller)

Jak podaje internetowa strona Encyklopedii Teatru Polskiego: „Scenariusz Pastorałki został skomponowany i ułożony przez Leona Schillera na podstawie źródeł ludowych, zbiorów pieśni i kolęd, tradycyjnych tekstów szopek krakowskich, dawnych nut oraz materiałów zgromadzonych przez Oskara Kolberga”. Schiller chciał odnowić tradycję dawnych widowisk teatralnych oraz wyprowadzić z tych „rudymentów polskiej sztuki scenicznej” koncepcję nowoczesnego teatru narodowego. Pierwsza premiera odbyła się w 1919 roku w Teatrze Polskim. Następne miały miejsce w Reducie w latach 1922 i 1923 oraz podczas wojny w Henrykowie w 1942 roku. Zakazana w okresie stalinizmu Pastorałka wróciła na scenę w 1956 roku. Po zmianach systemowych spektakl wystawiono w Teatrze Bagatela.

3. Apokryf wigilijny (scenariusz i reż. Marek Fiedor)

Wystawiony w Teatrze im. Słowackiego spektakl, którego premiera odbyła się 29 grudnia 1990 roku, powstał na kanwie tekstów Estreichera, Kochanowskiego, Kolberga, Kołakowskiego, Rydla, Siemieńskiego, Syrokomli, Tarnowskiego, Wyspiańskiego, a także staropolskich kolęd i pastorałek dramatycznych, kolęd ludowych, ewangelii apokryficznych, artykułów z rocznika etnograficznego „Wisła” oraz cytatów z gazet. Grupa amatorów gdzieś na wsi usiłuje zbudować widowisko bożonarodzeniowe według starych przekazów i sposobów. Wśród występujących w przedstawieniu znaleźli się m.in. Andrzej Grabowski, Jacek Chmielnik i Jacek Poniedziałek. Dzieło spotkało się z raczej nieprzychylnymi recenzjami i było grane przez około rok.

4. Metro (muz. Janusz Stokłosa, libretto Janusz Józefowicz, słowa piosenek…)

Musical Janusza Stokłosy i Janusza Józefowicza, którego premiera miała miejsce 30 stycznia 1991 roku w Teatrze Dramatycznym w Warszawie jako prywatne przedsięwzięcie, pojawił się w tym zestawieniu ze względu na nawiązującą do Święta Bożego Narodzenia piosenkę „Uciekali”. Opowiada on historię grupy młodych aktorów-amatorów, którzy odrzuceni przez Filipa (Bogusław Linda, Olaf Lubaszenko), reżysera prowadzącego casting do profesjonalnego musicalu, pod wodzą Jana (Robert Janowski), zbuntowanego, niezależnego artysty, rozpoczynają występy na położonej nieopodal teatru stacji metra. Kolęda napisana została przez Agatę i Marynę Miklaszewskie z muzyką Janusza Stokłosy opowiada o ucieczce Maryi i Józefa z małym Jezusem do Egiptu. Przejmującą zbiorówkę możemy znaleźć w różnych dostępnych powszechnie serwisach.

5. Rent (libretto i muzyka Johnatan Larson)

W 1996 roku Jonathan Larson (kompozytor, autor libretta i tekstów piosenek) stworzył musical będący uwspółcześnioną wersją opery Giacomo Pucciniego Cyganeria. Historia skupia się na przedstawieniu roku życia grupy młodych artystów walczących o przetrwanie w ubogiej dzielnicy Nowego Jorku, Lower East Side, w epoce AIDS. Dlaczego znalazł się na tej liście? Jego akcja rozpoczyna się w Wigilię 1990 roku. Na Manhattanie, w poprzemysłowym lofcie, mieszka dwóch przyjaciół – Mark i Roger. Mark zaczyna kręcić film dokumentalny, filmując wszystko, co dzieje się dookoła niego. Jego współlokator, Roger, usiłuje nastroić swoją gitarę elektryczną, na której nie grał przez cały rok. Drugi akt rozpoczyna się natomiast świętowaniem przez bohaterów Nowego Roku.

To przełomowe dla Broadwayu dzieło zawiera wiele wspaniałych utworów, ze szczególnym wyróżnieniem Seasons of Love. Po odniesieniu sukcesu sztukę zaadaptowano na West Endzie, a także w Polsce (15 kwietnia 2005 roku w Centrum Stocznia Gdańska, 22 grudnia 2006 roku w Teatrze Rozrywki w Chorzowie, 7 listopada 2008 roku w Operze na Zamku w Szczecinie oraz 24 października 2009 roku w Teatrze Rampa w Warszawie). Najnowszą krajową produkcją jest wersja krakowskiego Teatru Variete.

6. Kolęda-nocka (muz. Wojciech Trzciński, sł. Ernest Bryll)

Premiera spektaklu, który powstawał po sierpniowych strajkach 1980 roku na Wybrzeżu, odbyła się 18 grudnia 1980 roku w Teatrze Muzycznym w Gdyni. Przedstawienie reżyserował Krzysztof Bukowski. Sztuka, odnosząca się do problemów życia codziennego Polaków żyjących w komunistycznym kraju, była manifestem wolności wyrażanym na scenie teatralnej. W ciągu kilku miesięcy od premiery obejrzało ją kilkadziesiąt tysięcy ludzi, a Psalm stojących w kolejce w wykonaniu Krystyny Prońko stał się hymnem lat 80. Musical Kolęda-Nocka został zdjęty ze sceny po wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego.

7. Dziadek do orzechów (baśń, muzyka Piotr Czajkowski)

Któż z nas nie zna tego tytułu? Balet z muzyką Piotra Czajkowskiego ma już od dawna status klasyka i był interpretowany wielokrotnie. Inspiracją dla kompozytora stanowiło opowiadanie dla dzieci niemieckiego poety, wydane po raz pierwszy w 1816 roku, o przygodach siedmioletniej Klary w magicznym świecie ożywionych zabawek. Historia rozpoczyna się w Wigilię, gdy Klara otrzymuje tytułowego Dziadka do Orzechów. Zabawka ożywa i prowadzi dziewczynkę do krainy fantazji. Tam staczają walkę z Królem Myszy. Po zwycięstwie Dziadek zamienia się w księcia, a Klara odkrywa krainę słodyczy.

Balet miał swoją premierę w 1862 roku w Moskwie, a w 1958 roku w Polsce. Do dzisiaj można go obejrzeć w licznych teatrach i operach na świecie oraz w naszym kraju (m.in. Olsztyński Teatr Lalek, Teatr Baj w Warszawie, przedstawienia Grand Royal).

8. Królowa Śniegu (Hans Christian Andersen)

Kolejna dobrze znana nam baśń duńskiego pisarza. Rozbudowane i wieloaspektowe dzieło stanowiło liczne inspiracje dla twórców teatralnych. Choć mniej poświęcone samym Świętom Bożego Narodzenia, nie mogło nie pojawić się na tej liście ze względu na piękną zimową scenerię. To opowieść o dziewczynce, która przemierzyła cały świat, aby ocalić swojego przyjaciela. Podróż, w której jako widzowie towarzyszymy Gerdzie, jest przejmującą drogą z utraconego raju dzieciństwa w dorosłość.

W Polsce spektakl można obejrzeć w Teatrze Ludowym w Krakowie, Teatrze Lalka w Warszawie oraz w Teatrze Capitol w Warszawie.

9. Gra warta piernika, czyli Maurycy i kolędnicy

Propozycja Teatru Muzycznego w Toruniu dla młodszych widzów. Historia osadzona w klimacie Bożego Narodzenia o właścicielu sklepu z tradycyjnymi piernikami, któremu ciężko odnaleźć się w świecie zysku i pieniądza. „Wszyscy wiedzą, że warto pomagać. Pan Maurycy też to wie. Dlatego dziwi go, że przez swoje dobre serce trafił na skraj bankructwa, a jego córka lubi go coraz mniej. Czy dzięki pomocy przyjaciół, w tym rezolutnej pani Halinki i ironicznego, bezimiennego kota, dobroduszny Maurycy odzyska to, co stracił? Kto wie… Skoro cuda się zdarzają”. Spektakl zawiera nowe aranżacje pastorałek Wandy Chotomskiej z muzyką Teresy Niewiaroskiej.

10. Gwiazdka (Robert Jarosz)

Przezabawna drużyna Mikołaja bawi się pakując prezenty, samotna kobieta spędza czas w pustym mieszkaniu, a pastuszkowie zmierzają do stajenki, by przywitać Dzieciątko. Wszystkim przewodzi tytułowa Gwiazdka. Spektakl Roberta Jarosza z Teatru Lalek Guliwer przeplata ze sobą trzy historie, starając się zwrócić uwagę na różny aspekt świątecznego czasu. Przeznaczony dla widzów już od piątego roku życia.